ليلة الرغائب شب امید به رحمت خدا...
ماه مبارک رجب از جمله ماههای پر خیر و برکتی است که زمینه رحمت و مغفرت الهی در آن فراهم است. این ماه پر فضیلت در کنار ماه شعبان و رمضان از نظر شرافت از دیگر ماهها بالاترند و روايات بسياری در فضيلت آنها وارد شده است. از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت شده كه: ماه رجب ماه بزرگ خدا است و ماهى در حرمت و فضيلت به آن نمى رسد و جهاد با كافران در اين ماه حرام است و رجب ماه خدا است و شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امت من است كسى كه يك روز از ماه رجب را روزه دارد مستوجب خوشنودى بزرگ خدا میگردد و غضب الهى از او دور می شود و درى از درهاى جهنم بر روى او بسته می گردد. [1]
شب جمعه اول ماه رجب را ليلة الرغائب مى گويند و براى آن اعمالى نقل كرده اند که مشهورترین آن "نماز لیلة الرغائب" است.
نامگذاري"لیلة الرغائب" توسط ملائکه الهيُ
از پیامبر اکرم(ص) روایت شده است که فرمودند: «وَ
لَكِنْ لَا تَغْفُلُوا عَنْ أَوَّلِ لَيْلَةٍ جُمُعَةٍ فِيهِ [منه]
فَإِنَّهَا لَيْلَةٌ تُسَمِّيهَا الْمَلَائِكَةُ لَيْلَةَ الرَّغَائِبِ وَ
ذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا مَضَى ثُلُثُ اللَّيْلِ لَمْ يَبْقَ مَلَكٌ فِي
السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا يَجْتَمِعُونَ فِي الْكَعْبَةِ وَ
حَوَالَيْهَا وَ يَطَّلِعُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ اطِّلَاعَةً [2] از
اولين شب جمعه در ماه رجب غافل نشوید؛ زیرا شبی است که فرشتگان آن را "لیلة
الرغائب" مینامند. این نامگذاری به این جهت است که هنگامی که مقداری از
شب گذشت، هیچ فرشتهای در آسمانها و زمین نمیماند مگر اینکه در کعبه و
اطراف آن جمع میشوند.»
مغالطه بزرگ در معنای ليلة الرغائب
در سالهای اخیر در مورد معنای لیلة الرغائب
اشتباهی بزرگ صورت پذیرفته است و منشأ این مغالطه کار غیر کارشناسی رسانه
ملی بوده است. دربرنامه های ویژه این شبهای پر فیض، به اشتباه لیلة الرغائب
را "شب آرزوها" معنا می کنند و بر طبق همین معنای اشتباه در دهها
شبکه مختلف راديويي و تلويزيوني مسابقه ميگذارند تا مخاطبان، "آرزوهاي
خود!" را بيان کنند و راههاي ارتباطي مختلفي نيز براي اين کار در نظر
ميگيرند؛ از اعزام خبرنگار به سطح شهر براي گفتوگو با مردم با اين پرسش
که "امشب چه آرزويي ميکنيد؟" گرفته تا مسابقات پيامکي و ميزگردهاي شاد و
مفرح براي بيان آرزوهاي خانوادگي و مردمي و در بهترين حالت، تماس با
خبرنگار اعزامي به مدينه منوره براي شنيدن آرزوهايش!
به طور مثال، شبکه
پنج سيماي جمهوري اسلامي طي چند سال اخير بهويژه در خردادماه سالهاي 90 و
91، ويژهبرنامهاي را با عنوان "شب آرزوها" روي آنتن برد که بيشتر وقت آن
به بيان اينکه مخاطبان اين شبکه در اين شب چه آرزوهايي دارند گذشت!
اين
در حالي است که موضوع "ليلة الرغائب" هيچ ارتباطي با "آرزو" و "آرزو کردن"
ندارد و اساساً "آرزو" در فرهنگ ديني چندان جاي مثبتي ندارد و مؤمنان
همواره در آيات و روايات، از داشتن آرزوهاي دور و دراز، منع شده و "طول
الأمل" همواره مذموم شمرده شده است و آنچه به جاي آن مطرح است، موضوعيت
"اميد" و "رجاء" به رحمت الهي در عين اعتقاد به "خوف" از عذاب الهي است.
بررسی کلام اهل لغت در مورد معنای لیلة الرغائب:
"رغائب" جمع مکسر "رغيبة" است که در زبان عربي دو معنا را افاده ميکند:
1- چيزي که مورد ميل و رغبت انسان است.
جناب خلیل فراهیدی در کتاب العین ماده رغب می نویسد: « تقول: إنه لوهوب
لكل رَغِيبَةٍ أي مرغوب فيها، و جمعها رَغَائِبُ.[3] می گویی: همانا فلانی
بخشنده چیزهایی است که مورد رغبت است.»
و 2- بخششي که فراوان باشد.
جناب ابن درید در جمهرة اللغة آورده: «و الرَّغيبة: العطاء الكثير الذي
يُرغب في مثله، و الجمع رغائب.[4] رغیبة به معنای بخشش بسیاری است که مردم
به آن میل دارند.»
مرحوم طریحی در توضیح معنای "صلوة الرغائب" می نویسد:
«و"
صلاة الرَّغَائِبِ" أي ما يُرْغَبُ فيها من الثواب العظيم، و هي التي تصلى
في أول جمعة من رَجَبٍ، جمع" رَغِيبَةٍ"[5] صلاة الرغائب یعنی نمازی که به
سبب ثواب بسیار آن مورد میل و رغبت بندگان است.»
همان طور که
ديديم هيچ يک از اين دو معنا، ارتباطي با "آرزو کردن" ندارد و موضوع اين
معاني مربوط به فلسفه و هدف خلقت جن و انس است که همانا "عبادت خدا" است.
هدف از ليلة الرغائب
آنچه
از گفتار و نوشتار عالمان دين در اين خصوص برميآيد اين نيست که مردم با
رسانهها تماس بگيرند و مصاحبه کنند و آرزوهاي خود را براي گوينده و مجري
برنامهها رديف کنند بلکه "ليلة الرغائب" شبي است که خداوند خواسته است تا
بندگانش با ميل و رغبت بهسوي عبادتش بشتابند و پس از نماز مغرب و گشودن
روزه خويش، ساعتي را به اقامه نماز و استغفار و مناجات با پروردگارشان به
سرآورند و بخشش و رحمت و مغفرت او را طلب کنند.
برخی از اعمال وارده در لیلة الرغائب
مرحوم میرزا جواد ملکی تبریزی، در کتاب "المراقبات" خویش بعد از بیان روایت نبوی در مورد علت نامگذاری این شب، مینویسد: «
بهتر است کسی که این حدیث را می شنود، در این شب، زیاد بر فرشتگان صلوات
فرستاده تا تکلیفی را که آیه تحیت [6] برای صلوات فرستادن به عهده ما
گذاشته به اندازه توانایی انجام داده باشد. اما کیفیت نماز لیلة الرغائب
چنان است که روز پنجشنبه اوّل رجب را روزه میدارى و چون شب جمعه شد ميان
نماز مغرب و عشاء، 12 رکعت نماز مى گزارى هر دو رکعت به یک سلام (یعنی دو
رکعت، دو رکعت) و در هر رکعت از آن یک مرتبه سوره حمد و سه مرتبه سوره قدر و
12 مرتبه سوره اخلاص مى خوانى و پس از اين 12 رکعت نماز، 70 بار مى گويى
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ الْأُمِّىِّ وَعَلى آلِه،
سپس به سجده مى روى و 70 مرتبه مى گويى سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ
الْمَلائِکَةِ وَالرُّوح، پس سر از سجده برمیدارى و 70 بار مى گويى
"رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ اِنَّکَ اَنْتَ
الْعَلِىُّ الأَعْظَم" سپس باز به سجده مى روى و 70 بار مى گوئى سُبُّوحٌ
قُدّوُسٌ رَبُّ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوح و سپس حاجت خود را مىطلبى[7] .»
فضیلت نماز لیلة الرغائب
بنا
بر فرموده حضرت رسول(ص)، اين نماز، نمازی است که اگر شخص آن را به جا
آورد، پس از مرگ هنگامی که در قبر گذاشته شود خداوند تبارک و تعالی ثواب
نمازش را به سوی او به بهترین صورت می فرستد تا همدم او شود و او را از
تنهایی بیرون آورد. این شخص با روی گشاده و درخشان و زبانی شیوا و فصیح به
ميت میگوید: ای حبیب و دوست من! بشارت باد تو را که از هر شدت و سختی نجات
یافتی. میت میپرسد: تو کیستی؟ بهخدا سوگند که من چهرهای
بهتر از روی تو ندیدهام و کلامی شیرینتر از کلام تو نشنیدهام و بویی
بهتر از بوی تو نبويیدهام. آن شخص میگوید: من ثواب آن نمازم
که در فلان شب از فلان ماه از فلان سال به جا آوردی. امشب نزد تو آمدهام
تا حق تو را ادا کنم و مونس تنهایی تو باشم و وحشت را از تو بردارم و چون
در صور رستاخیز دمیده میشود من درعرصه قیامت، سایه بر سر تو خواهم افکند.
پس خوشحال باش که هرگز خیر از تو معدوم نخواهد شد [8].
پی نوشت:
[1]. كليات مفاتيح الجنان، ص: 131
[2]. إقبال الأعمال (ط - القديمة)،ج2 ،فصل فيما نذكره من عمل أول جمعة من شهر رجب .....، ص : 632
[3]. کتاب العین، ج4ص413
[4]. جمهرة اللغة،ج1ص320
[5]. مجمع البحرين، ج2، ص: 72
[6]. سوره نساء، آیه 68
[7]. المراقبات، اعمال ماه رجب المرجب
[8]. بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج95، باب 25 عمل خصوص ليلة الرغائب زائدا على أعمال مطلق ليالي شهر رجب .....، ص : 395
اللهم صل علی محمد و ال محمد و عجل فرجهم
منبع:گروه اینترنتی رهروان ولایت
ماباورداريم به روزي که ازاقوام گوناگون برپايه محبت به دورهم جمع وبهشت رادرزمين برپا خواهيم کرد...